Κάποτε το βιβλίο ήταν ένας τρόπος να ανακαλύπτεις κόσμους. Σήμερα, μέσα σε έναν ωκεανό πληροφορίας, προσπαθεί ακόμη να κρατήσει αυτή τη θέση. Η ελληνική βιβλιοπαραγωγή συνεχίζει να εξελίσσεται, νέοι εκδότες εμφανίζονται, νέες θεματικές γεννιούνται και το αναγνωστικό τοπίο μεταμορφώνεται χρόνο με τον χρόνο. Πίσω όμως από τους αριθμούς και τις στατιστικές υπάρχει πάντα το ίδιο ερώτημα: ποια είναι σήμερα η σχέση μας με την ανάγνωση;
Με αφορμή την παρουσίαση των στοιχείων της ελληνικής βιβλιοπαραγωγής 2025 στη ΔΕΒΘ, το Storywits συνομίλησε με τη Μιρέλλα Μπατζιανιά για το BookPoint, τις αλλαγές στον χώρο του βιβλίου, τις τάσεις της αγοράς και το μέλλον των αναγνωστών στην Ελλάδα.
- Τα στοιχεία της ελληνικής βιβλιοπαραγωγής 2025 παρουσιάζονται φέτος για πρώτη φορά στη ΔΕΒΘ. Ποια είναι η σημασία αυτής της καταγραφής για τον χώρο του βιβλίου;
Διεθνώς κάθε χώρα καταγράφει και δημοσιοποιεί ανάλογες εκθέσεις αλλά και πιο εξειδικευμένες έρευνες. Παρουσιάστηκαν τα αποτελέσματα για τη νέα βιβλιοπαραγωγή του 2025 βάσει των εγγραφών στο BookPoint, οι οποίες δημιουργούνται από στελέχη των ίδιων των εκδοτικών επιχειρήσεων. Τα αποτελέσματα αυτά κάθε χρόνο, όπως έχει πλέον καθιερωθεί, δημοσιοποιούνται στο πλαίσιο των εκδηλώσεων της ΔΕΒΘ. Τα αποτελέσματα που προκύπτουν και τα όποια πορίσματα είναι πολύ χρήσιμες πληροφορίες για όλο το περιβάλλον της αγοράς του βιβλίου. Βέβαια έχουν ιδιαίτερη βαρύτητα για τις δυο επαγγελματικές ομάδες του χώρου, τις εκδοτικές επιχειρήσεις και τα βιβλιοπωλεία. Όλες αυτές οι πληροφορίες σχετικά με τις κατηγορίες βιβλίων , τα είδη των βιβλίων αλλά και οι σελίδες και οι τιμές των έργων που κυκλοφόρησαν όπως αποτυπώνονται απολογιστικά, χαρτογραφούν τη συνολική ελληνική βιβλιοπαραγωγή. Μπορούν να αποτελέσουν εργαλείο αναφοράς για τον σχεδιασμό και τον απολογισμό της στρατηγικής κάθε επαγγελματία ξεχωριστά, ενώ παράλληλα αποκτά πρόσβαση σε συνολικά στοιχεία όλης της νέας βιβλιοπαραγωγής. Ταυτόχρονα το αναγνωστικό κοινό (καθημερινοί αναγνώστες, ακαδημαϊκοί, ερευνητές) ανακαλύπτουν νέες θεματικές κατηγορίες βιβλίων, τάσεις της αγοράς και εκδοτικές επιχειρήσεις.
- Μέσα από τα δεδομένα του BookPoint, ποιες τάσεις φαίνεται να διαμορφώνουν σήμερα την ελληνική εκδοτική αγορά;
Η έκδοση παιδικών βιβλίων από πολλές διαφορετικές εκδοτικές επιχειρήσεις, η τεράστια ποικιλία έργων κάθε θεματικής κατηγορίας που καλύπτει όλες τις ανάγκες και ενδιαφέροντα των αναγνωστών, η σταθερά υψηλή παραγωγή Μυθιστορήματος και Ποίησης, η αυξανόμενη παραγωγή αυτοεκδόσεων αλλά και οι εκδόσεις σε άλλες γλώσσες για τους τουρίστες/επισκέπτες στη χώρα μας θεωρώ τα πιο χαρακτηριστικά της βιβλιοπαραγωγής σήμερα.
Τα Graphic Novels είναι μια νέα τάση, όχι ως είδος, αλλά κυρίως επειδή παύουν να εκπροσωπούνται μονοθεματικά από την φαντασιακή μυθοπλασία, όπως είχαμε συνηθίσει. Έχουμε συστηματικά, σημαντικές παραγωγές λογοτεχνικών έργων κάθε ηλικίας ενώ εκδίδονται και θεωρώ πως σύντομα θα τα δούμε να αναπτύσσονται και σε άλλες θεματικές κατηγορίες έργων όπως πχ τα εκπαιδευτικά βιβλία.
- Υπάρχουν είδη βιβλίων ή κατηγορίες που παρουσιάζουν ιδιαίτερη ανάπτυξη ή μεταβολή τα τελευταία χρόνια;
Την πιο σημαντική ανάπτυξη σε πλήθος νέων εκδόσεων παρουσιάζουν οι εκδόσεις βιβλίων για παιδιά με την πλειονότητά τους να απευθύνεται σε παιδιά προσχολικής ηλικίας, και αυτό επισημαίνεται και δίνεται ιδιαίτερη αναφορά με πιο αναλυτικά στοιχεία και στην συγκεκριμένη αναφορά αποτελεσμάτων του 2025. Πιο συγκεκριμένα, τα παιδικά βιβλία μέχρι το 2021 αποτελούσαν το 18% της συνολικής νέας βιβλιοπαραγωγής κάθε κατηγορίας και στο 2025 έχει ξεπεράσει το 23%. Από τους 2.724 αυτούς τίτλους στο 2025, οι 1.946 απευθύνονται σε παιδιά προσχολικής ηλικίας, αγγίζοντας το 71% της αντίστοιχης νέας βιβλιοπαραγωγής παιδικών βιβλίων.
- Τι αποκαλύπτουν τα στοιχεία για τις συνήθειες και τις ανάγκες του σύγχρονου αναγνωστικού κοινού;
Τα αποτελέσματα αποτυπώνουν την εκδοτική παραγωγή και όχι τις αντίστοιχες πωλήσεις. Δηλαδή δεν υπάρχουν, μέχρι στιγμής, πληροφορίες για τις επιλογές και αγορές που κάνει το αναγνωστικό κοινό στο έτος αναφοράς των αποτελεσμάτων. Θεωρητικά, για να συνεχίζει να παράγεται, μια κατηγορία βιβλίων, σε μια διάρκεια ετών, προφανώς είναι και προσοδοφόρα για την εκδοτική επιχείρηση, άρα επιλέγεται από το κοινό του. Με αυτό ως παραδοχή και τα στοιχεία του 2025 από το BookPoint, το ελληνικό αναγνωστικό κοινό διαβάζει κυρίως μυθοπλασία, αγοράζει περισσότερα βιβλία για τα παιδιά του, εξακολουθεί και εμπιστεύεται το βιβλίο ως πηγή γνώσης, και διαβάζει βιβλία για σύγχρονα και επίκαιρα θέματα. Παράλληλα, με την πλειονότητα της νέας παραγωγής να εκδίδεται έντυπη δείχνει και μια ιδιαίτερη σχέση με τα βιβλία του, δηλαδή δεν τα αντιμετωπίζει απλά ως ένα «μέσο» για το «έργο/κείμενο».
- Πόσο σημαντική είναι σήμερα η σωστή βιβλιογραφική καταγραφή και οργάνωση των εκδόσεων σε ένα ολοένα και πιο ψηφιακό περιβάλλον;
Σε μια εποχή που τα πάντα σχεδόν διακινούνται ψηφιακά, η ορθή, έγκαιρη και επικαιροποιημένη καταγραφή των εκδόσεων αποτελεί ανάγκη όλων των εμπλεκομένων.
Η βιβλιογραφική καταγραφή αποτελεί τη βάση τόσο για την προβολή των έργων των εκδοτών και δημιουργών όσο και για την υποστήριξη της διακίνηση τους από τα σημεία πώλησης πανελλαδικά- και εκτός συνόρων μέσω των e-shops- και τις πλατφόρμες των audio books.
Η ανάγκη αυτή εντείνεται τόσο από τα μεγέθη της παραγωγής όσο και από την χρήση ηλεκτρονικών συσκευών κάθε είδους από όλους μας καθημερινά.
- Πιστεύετε ότι η Ελληνική βιβλιοπαραγωγή βρίσκεται σήμερα σε φάση ανάπτυξης, μετάβασης ή επαναπροσδιορισμού;
Αν και δεν είμαι αρμόδια να απαντήσω, αφού απλά διαχειρίζομαι την πλατφόρμα με τις εγγραφές των βιβλίων, θα καταθέσω την προσωπική μου αίσθηση. Ερμηνεύω όσα βλέπω γύρω μου ως διαφορετικές ενέργειες, μιας ιδιαίτερα ποικιλόμορφης αγοράς, προς συνολικό επαναπροσδιορισμό.
Οι εκδοτικές επιχειρήσεις που αντιλαμβάνονται έγκαιρα τον παλμό της παγκόσμιας αγοράς και προσαρμόζονται, έχουν ήδη επιβιώσει και αναπτυχθεί σε πολύ δύσκολες εποχές για τις ίδιες και το κοινό τους.
Παράλληλα οι νέοι εκδότες και νέοι βιβλιοπώλες που μπαίνουν σήμερα στην αγορά του βιβλίου, στην πλειονότητά τους, αγαπούν ιδιαίτερα το βιβλίο και δημιουργούν εξειδικευμένες μονάδες απευθυνόμενοι σε συγκεκριμένα κοινά. Η ελληνική βιβλιοπαραγωγή μπορεί να είναι εξαιρετικά ποιοτική με νέους πολύ ικανούς δημιουργούς και εξαιρετικές εκδόσεις.
- Ποιο θεωρείτε ότι είναι σήμερα το μεγαλύτερο στοίχημα για τον χώρο του βιβλίου στην Ελλάδα;
Οι αναγνώστες. Βρισκόμαστε ήδη 50 χρόνια μετά την εκδοτική έκρηξη στα πρώτα χρόνια της μεταπολίτευσης, το βιβλίο είχε μια ιδιαίτερη αξία και κλήθηκε να ικανοποιήσει ακόμη και την ανάγκη της ενημέρωσης σε συγκεκριμένα θέματα, ενώ παράλληλα «έφερε» τον αναγνώστη σε επαφή και με μεταφρασμένα επιστημονικά και λογοτεχνικά έργα. Δημιουργήθηκε αναγνωστικό κοινό ευρείας κλίμακας σε κάθε κοινωνική ομάδα κάθε οικονομικής θέσης που δίψαγε να διαβάσει και να γνωρίσει άλλους κόσμους από την ανάγνωση. Το βιβλίο είχε τότε μια ιδιαίτερη αίγλη και αξία, επειδή οι αναγνώστες του, του έδιναν αξία. Σήμερα, από το ευρύτερο περιβάλλον του βιβλίου, δεν μου λείπουν τα βιβλία, αλλά εκείνοι οι αναγνώστες. Απαιτείται στοχευμένη δράση και αλλαγές ακόμη και στο εκπαιδευτικό σύστημα, έγκαιρα, πριν προλάβει ο υπερφορτωμένος σημερινός μαθητής να ταυτίσει το βιβλίο με την υποχρεωτική ανάγνωση, και χαθεί μετά στην καθημερινότητα.
Ευχαριστούμε τη Μιρέλλα Μπατζιανιά για την πρόθυμη συμμετοχή της στη συνέντευξη και για τις πολύτιμες σκέψεις της σχετικά με τον εκδοτικό χώρο, τη βιβλιοπαραγωγή και το αναγνωστικό κοινό. Ελπίζουμε η συζήτηση αυτή να αποτελέσει αφορμή για περαιτέρω διάλογο γύρω από το βιβλίο και τη θέση του στη σύγχρονη κοινωνία.