Το Ξεκαθάρισμα του Τειρεσία Λυγερού
Κριτική από τη συντακτική ομάδα του Storywits
Το αστυνομικό μυθιστόρημα δεν κρίνεται μόνο από την ικανότητά του να κρύψει τον ένοχο. Κρίνεται και από το βάθος με το οποίο χειρίζεται το κίνητρο, από τον τρόπο που οδηγεί τον αναγνώστη όχι απλώς στην αποκάλυψη, αλλά στην κατανόηση του σκοτεινού μηχανισμού που γεννά το έγκλημα. Στο Ξεκαθάρισμα, ο Τειρεσίας Λυγερός στήνει μια υπόθεση που ξεκινά με τη βία του φόνου, αλλά σταδιακά ανοίγει προς ένα παλιό, βαθύτερο τραύμα· ένα τραύμα που συνδέεται με την εξουσία, την αδικία, την ταπείνωση και τις σιωπές ενός κλειστού κόσμου.
Στο κέντρο της αφήγησης βρίσκεται ο αστυνόμος Ανδρέας Σεβαστιανός, ένας ήρωας κάθε άλλο παρά αψεγάδιαστος. Τραχύς, οξύθυμος, συχνά δύσκολος στις αντιδράσεις του, κινείται μέσα στην υπόθεση με ένστικτο, επιμονή και μια εσωτερική ένταση που δεν περιορίζεται μόνο στη δουλειά του. Οι δολοφονίες που καλείται να ερευνήσει τον οδηγούν στον πανεπιστημιακό χώρο, σε πρόσωπα με κύρος, σε παλιές σχέσεις, σε επιτροπές, φιλοδοξίες και αποφάσεις που κάποτε ίσως θεωρήθηκαν τυπικές, αλλά για κάποιους ανθρώπους υπήρξαν συντριπτικές.
Ο Λυγερός αξιοποιεί το πανεπιστήμιο όχι ως απλό σκηνικό, αλλά ως πεδίο εξουσίας. Πίσω από τίτλους, ακαδημαϊκές διαδικασίες, δημόσιες εικόνες και θεσμικό κύρος, αναδύεται ένας κόσμος όπου η προσωπική φιλοδοξία, η αλαζονεία, οι εξαρτήσεις και οι άτυπες ιεραρχίες μπορούν να καθορίσουν ζωές. Το βιβλίο φωτίζει με οξύτητα τη στιγμή όπου μια απόφαση, μια απόρριψη ή μια παλιά αδικία παύει να είναι απλώς επεισόδιο του παρελθόντος και γίνεται πληγή που δεν κλείνει.
Η δύναμη του μυθιστορήματος βρίσκεται ακριβώς σε αυτή τη σύνδεση του εγκλήματος με την ηθική ευθύνη. Η βία δεν παρουσιάζεται ως τυχαία έκρηξη, αλλά ως αποτέλεσμα μιας συσσωρευμένης εσωτερικής διάλυσης. Πριν από το αίμα υπάρχει η ματαίωση. Πριν από την εκδίκηση υπάρχει η αίσθηση ότι η δικαίωση δεν ήρθε ποτέ. Το Ξεκαθάρισμα δεν δικαιολογεί τη βία· την εξετάζει, όμως, ως σκοτεινή παραμόρφωση ενός πραγματικού πόνου. Και εκεί αποκτά μεγαλύτερο ενδιαφέρον από ένα απλό αστυνομικό αίνιγμα.
Ο Ανδρέας Σεβαστιανός είναι από τους χαρακτήρες που δεν ζητούν εύκολα τη συμπάθεια του αναγνώστη, αλλά σταδιακά αποκτούν βάρος. Η σκληρότητα του λόγου του, η ειρωνεία, η επιθετικότητα και η ανάγκη ελέγχου κρύβουν έναν άνθρωπο φορτωμένο με προσωπικά κατάλοιπα: τη σκιά του πατέρα του, έναν γάμο που δεν άντεξε, μια δύσκολη σχέση με την τρυφερότητα, μια μοναξιά που δεν ομολογείται εύκολα. Έτσι, η έρευνα δεν λειτουργεί μόνο ως αναζήτηση του ενόχου, αλλά και ως παράλληλη, εσωτερική διαδρομή ενός άντρα που αναγκάζεται να ακουμπήσει όσα έχει αφήσει άλυτα μέσα του.
Η σχέση του με τη Μαρίνα προσθέτει στο βιβλίο μια απαραίτητη ανθρώπινη θερμοκρασία. Μέσα από αυτήν, ο Σεβαστιανός φωτίζεται πέρα από την αστυνομική του ιδιότητα. Γίνεται ένας άνθρωπος που ξέρει να επιβάλλεται, αλλά δυσκολεύεται να ζητήσει συγγνώμη· που ξέρει να κυνηγά την αλήθεια, αλλά δυσκολεύεται να κοιτάξει τη δική του. Αυτό το προσωπικό επίπεδο δεν αποδυναμώνει την αστυνομική πλοκή· αντίθετα, της δίνει αντίβαρο και βάθος.
Η γραφή του Λυγερού είναι άμεση, γρήγορη, διαλογική, με έντονη λαϊκότροπη ενέργεια. Οι χαρακτήρες μιλούν συχνά σκληρά, με νεύρο, με χιούμορ που δεν επιδιώκει πάντα την κομψότητα, αλλά υπηρετεί τον κόσμο της αφήγησης. Ο αναγνώστης βρίσκεται μέσα σε ένα περιβάλλον όπου οι άνθρωποι δεν μιλούν για να φανούν ευγενείς, αλλά για να αμυνθούν, να επιβληθούν, να κρύψουν ή, άθελά τους, να αποκαλύψουν. Αυτή η αμεσότητα δίνει στο κείμενο ζωντάνια και το απομακρύνει από μια αποστειρωμένη εκδοχή του αστυνομικού μυθιστορήματος.
Παράλληλα, το βιβλίο διαθέτει σατιρική αιχμή, ιδιαίτερα απέναντι σε κλειστούς ακαδημαϊκούς και λογοτεχνικούς κύκλους. Ο συγγραφέας δείχνει ενδιαφέρον για την απόσταση ανάμεσα στη δημόσια εικόνα και στην ιδιωτική αλήθεια των ανθρώπων. Καθηγητές, ποιητές, σύζυγοι, φίλοι, μαθητές, προστάτες και προστατευόμενοι κινούνται μέσα σε ένα δίκτυο όπου το κύρος δεν ταυτίζεται πάντοτε με την ηθική, ούτε η επιτυχία με την ακεραιότητα.
Αφηγηματικά, το Ξεκαθάρισμα είναι πυκνό. Τα πρόσωπα, οι σχέσεις και οι παλιές συνδέσεις απαιτούν προσοχή από τον αναγνώστη, καθώς η υπόθεση ξετυλίγεται μέσα από διαφορετικά επίπεδα χρόνου, μνήμης και ευθύνης. Σε ορισμένα σημεία, η συγκέντρωση πληροφοριών είναι έντονη, όμως υπηρετεί τον βασικό πυρήνα του βιβλίου: τίποτα δεν συμβαίνει μεμονωμένα, κανένα έγκλημα δεν γεννιέται στο κενό, και κάθε πράξη έχει πίσω της μια αλυσίδα επιλογών, παραλείψεων και σιωπών.
Ο τίτλος λειτουργεί εύστοχα. Το Ξεκαθάρισμα είναι, φυσικά, ξεκαθάρισμα λογαριασμών. Είναι όμως και ξεκαθάρισμα μιας παλιάς υπόθεσης, ενός συστήματος σχέσεων, μιας ηθικής εκκρεμότητας. Ταυτόχρονα, είναι και εσωτερικό ξεκαθάρισμα για τον ίδιο τον Σεβαστιανό, ο οποίος, μέσα από την έρευνα, έρχεται αντιμέτωπος με τα δικά του σκοτάδια, τις δικές του αποτυχίες και την πιθανότητα μιας μικρής προσωπικής επανεκκίνησης.
Το μυθιστόρημα του Τειρεσία Λυγερού διαβάζεται ως αστυνομικό, αλλά δεν εξαντλείται στην εξιχνίαση. Διαθέτει κοινωνικό νεύρο, ένταση, χαρακτήρες με ρωγμές και μια καθαρή διάθεση να κοιτάξει πέρα από το ίδιο το έγκλημα, προς το έδαφος όπου αυτό γεννήθηκε. Και όταν η ανάγνωση ολοκληρώνεται, εκείνο που μένει δεν είναι μόνο η απάντηση στο μυστήριο, αλλά η πιο άβολη σκέψη: πως πίσω από κάθε πράξη βίας μπορεί να υπάρχει μια παλιά αδικία που κανείς δεν πήρε στα σοβαρά όταν ακόμη μπορούσε να αποτραπεί.
Λίγα λόγια για τον συγγραφέα
Ο Τειρεσίας Λυγερός πρωτοείδε το φως κάπου στην Ανατολική Μεσόγειο. Τα τελευταία χρόνια τα περνάει στο Αιγαίο. Δεν έμαθε να επικοινωνεί με τους ανθρώπους και αρέσκεται στη συντροφιά των αστικών, τετράποδων αιλουροειδών. Έμαθε να περνάει τη ζωή του σε σκονισμένα γραφεία ανάμεσα σε βιβλία και χειρόγραφες σημειώσεις. Δεν ξέρει ποιο είναι το νόημα της ζωής και αρκείται στο να κοιτάζει το απέραντο, θαλασσινό τοπίο και να ακούει τα γουργουρίσματα των γάτων που κρύβονται στα βράχια.Διατηρεί στο Facebook τη σελίδα Τειρεσίας Λυγερός-Δωρεάν Αστυνομική Λογοτεχνία: https://www.facebook.com/teiresiaslygeroscrime
Το 2017 εκδόθηκε από τις εκδόσεις Ηριδανός το πρώτο του αστυνομικό μυθιστόρημα «Η μαύρη κάντιλακ» και ακολούθησε το 2021 το δεύτερό του, «Τα ίχνη του αίματος» από τις εκδόσεις Λιβάνη. Το θεατρικό του έργο «Το ημερολόγιο ενός αποτυχημένου Συγγραφέα» ανέβηκε το 2019 στο θέατρο Επί Κολωνώ, στο πλαίσιο του Off-Off Athens Theatre Festival και το 2022 στο Θέατρο Δρόμος.
Πηγή: https://culturebook.gr/biografika/teiresias-lygeros/