Τo τελευταίο Παραμύθι της Ανατολής
Κριτική από τη συντακτική ομάδα του Storywits
Το Τελευταίο Παραμύθι της Ανατολής της Γλυκερίας Κακούρη είναι ένα ιστορικό μυθιστόρημα που προσεγγίζει τη μνήμη όχι ως απλή επιστροφή στο παρελθόν, αλλά ως ζωντανή κληρονομιά. Μέσα από την οικογενειακή αφήγηση, την προσφυγική εμπειρία και τη διαρκή παρουσία των χαμένων πατρίδων, το έργο επιχειρεί να φωτίσει τον τρόπο με τον οποίο η Ιστορία συνεχίζει να κατοικεί μέσα στους ανθρώπους, ακόμη κι όταν οι ίδιοι δεν έχουν ζήσει άμεσα τα γεγονότα που τους καθόρισαν.
Η αφετηρία του μυθιστορήματος βρίσκεται στο καλοκαίρι του 1992, όταν η δεκάχρονη Κλαίρη ταξιδεύει με την οικογένειά της από τη δυτική προς την ανατολική Ελλάδα. Το ταξίδι αυτό λειτουργεί ως αφηγηματική πύλη. Μέσα από διαδρομές, οικογενειακές συζητήσεις, αναμνήσεις και παλιές ιστορίες, η αφήγηση ανοίγεται σταδιακά προς τη Χαλκιδική, την Κωνσταντινούπολη, τη Σμύρνη, τη Μικρασιατική Καταστροφή και τις δεκαετίες που ακολούθησαν. Έτσι, το προσωπικό και το συλλογικό συναντιούνται σε ένα μυθιστόρημα που δεν μιλά μόνο για όσα συνέβησαν, αλλά και για τον τρόπο με τον οποίο αυτά επιβιώνουν στη μνήμη των επόμενων γενεών.
Η συγγραφέας δεν χρησιμοποιεί την Ιστορία ως απλό φόντο. Τα ιστορικά γεγονότα διαπερνούν οργανικά τις ζωές των προσώπων, καθορίζοντας επιλογές, αποχωρισμούς, σιωπές και εσωτερικές αντοχές. Η προσφυγιά, η απώλεια της πατρίδας, η ανάγκη προσαρμογής σε έναν νέο τόπο και η προσπάθεια διατήρησης της ταυτότητας αποτελούν τον βαθύτερο πυρήνα του έργου. Το ενδιαφέρον, ωστόσο, δεν βρίσκεται μόνο στη μεγάλη Ιστορία, αλλά κυρίως στον τρόπο με τον οποίο αυτή περνά στην καθημερινότητα: στο σπίτι, στην οικογένεια, στις αφηγήσεις των συγγενών, στις μικρές χειρονομίες και στα αντικείμενα που κρατούν ζωντανό το παρελθόν.
Η επιλογή της Κλαίρης ως αρχικού βλέμματος είναι ιδιαίτερα λειτουργική. Το παιδί δεν γνωρίζει ακόμη πλήρως το βάρος της ιστορίας που το περιβάλλει, όμως γίνεται δέκτης της. Ακούει, παρατηρεί, ρωτά, προσπαθεί να ενώσει τα θραύσματα. Μέσα από τη δική της περιέργεια, το παρελθόν δεν παρουσιάζεται ως κάτι τελειωμένο, αλλά ως μια ανοιχτή αφήγηση που ζητά να κατανοηθεί. Η Κλαίρη, με την αγάπη της για τη ζωγραφική και τη γραφή, προβάλλει ως το παιδί που μπορεί κάποτε να μετατρέψει την ακρόαση σε αφήγηση, τη μνήμη σε λόγο και το βίωμα των άλλων σε προσωπική αναζήτηση.
Κεντρική θέση στο μυθιστόρημα έχει η έννοια του «παραμυθιού». Ο τίτλος δεν παραπέμπει σε κάτι ψεύτικο ή εξωραϊσμένο, αλλά στη μορφή που παίρνει η μνήμη όταν περνά από στόμα σε στόμα. Οι οικογενειακές ιστορίες, οι μνήμες από την Πόλη και τη Σμύρνη, οι απώλειες, οι αποχωρισμοί και οι ανείπωτες πληγές μετατρέπονται σε αφήγηση, όχι για να χάσουν την αλήθεια τους, αλλά για να μπορέσουν να επιβιώσουν. Το παραμύθι εδώ γίνεται τρόπος διάσωσης· μια γλώσσα με την οποία το τραύμα μπορεί να περάσει στις επόμενες γενιές χωρίς να σβήσει.
Η γλώσσα της Κακούρη είναι πλούσια, περιγραφική και συχνά λυρική. Η συγγραφέας επιμένει στις εικόνες της φύσης, των σπιτιών, των ταξιδιών, των παλιών τόπων και των ανθρώπινων σχέσεων, δημιουργώντας μια ατμόσφαιρα έντονα νοσταλγική. Η Ανατολή και η Δύση δεν λειτουργούν μόνο ως γεωγραφικοί πόλοι, αλλά και ως σύμβολα μιας ταυτότητας που μετακινείται, χάνει, θυμάται και ξαναχτίζεται. Σε αρκετά σημεία, ο τόπος δεν περιγράφεται απλώς· φορτίζεται συναισθηματικά, γίνεται φορέας μνήμης και εσωτερικής συνέχειας.
Από άποψη δομής, το έργο είναι ευρύ, πολυπρόσωπο και χρονικά εκτεταμένο. Η αφήγηση κινείται ανάμεσα σε διαφορετικές εποχές και τόπους, δημιουργώντας ένα μωσαϊκό οικογενειακής και συλλογικής μνήμης. Αυτή η επιλογή δίνει στο μυθιστόρημα βάθος και εύρος, απαιτεί όμως και έναν αναγνώστη πρόθυμο να ακολουθήσει έναν πιο αργό, αναδρομικό ρυθμό. Το βιβλίο δεν στηρίζεται στην ταχύτητα της πλοκής ούτε στη διαρκή εξωτερική δράση. Η δύναμή του βρίσκεται στη συσσώρευση των βιωμάτων, στην επιστροφή της μνήμης και στη σταδιακή αποκάλυψη μιας οικογενειακής ιστορίας που συνδέεται με τη μεγάλη Ιστορία.
Σε ορισμένα σημεία, η περιγραφικότητα και ο λυρισμός υπερισχύουν της αφηγηματικής οικονομίας. Ωστόσο, αυτό συνδέεται άμεσα με τη φύση του έργου. Η Κακούρη δεν γράφει ένα μυθιστόρημα ταχύτητας, αλλά ένα μυθιστόρημα μνήμης. Και η μνήμη, όπως γνωρίζουμε, δεν κινείται πάντα ευθύγραμμα. Επιστρέφει, καθυστερεί, ανοίγει παρενθέσεις, κρατά λεπτομέρειες, επιμένει σε πρόσωπα και στιγμές που διαφορετικά θα χάνονταν.
Το Τελευταίο Παραμύθι της Ανατολής είναι, τελικά, ένα μυθιστόρημα για όσα χάνονται και για όσα επιμένουν. Για τις πατρίδες που εγκαταλείπονται αλλά δεν σβήνουν. Για τις οικογένειες που κουβαλούν μέσα τους διαδρομές μεγαλύτερες από τη δική τους ζωή. Για τις ιστορίες που αλλάζουν στόμα, εποχή και μορφή, χωρίς να χάνουν την αρχική τους συγκίνηση.
Η Γλυκερία Κακούρη παραδίδει ένα έργο με έκταση, φιλοδοξία και έντονο συναισθηματικό αποτύπωμα. Ένα βιβλίο που ζητά από τον αναγνώστη χρόνο και συμμετοχή, αλλά τον ανταμείβει με μια αφήγηση βαθιά δεμένη με τη μνήμη, την πατρίδα, την οικογένεια και την ανάγκη του ανθρώπου να μη χαθεί μέσα στη λήθη.
Γιατί όσο υπάρχουν άνθρωποι που αφηγούνται, κανένα τελευταίο παραμύθι δεν είναι πραγματικά τελευταίο.
Λίγα λόγια για την συγγραφέα
Η Γλυκερία Θ.Κακούρη γεννήθηκε το 1982 στο Αγρίνιο Αιτωλοακαρνανίας. Σπούδασε στο τμήμα φιλολογίας του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης. Ασχολείται με τη συγγραφή, τη ζωγραφική και το θέατρο. Έχει διακριθεί σε λογοτεχνικούς διαγωνισμούς και έχει συμμετάσχει σε ανθολογίες έμμετρου και πεζού λόγου. Σήμερα εργάζεται ως φιλόλογος.
Πηγή:https://anatypo.gr/product-category/glykeria-kakoyri/